Αρκετοί άνθρωποι δυσκολεύονται να χρησιμοποιούν δημόσιες τουαλέτες, με αποτέλεσμα να βιώνουν έντονο άγχος, φόβο ή/και ντροπή. Η δυσκολία αυτή φαίνεται να σχετίζεται συχνά με το κοινωνικό άγχος (Hammelstein & Soifer, 2006). Σε ορισμένες περιπτώσεις το άγχος αυτό εκδηλώνεται με τη μορφή της παρούρησης (paruresis), γνωστής και ως «ντροπαλή κύστη», που αφορά τον επίμονο φόβο ούρησης σε δημόσιες τουαλέτες (Soifer et al., 2001). Η παρούρηση δεν σχετίζεται με ανησυχίες για την υγιεινή, αλλά με βαθιά ριζωμένα άγχη σχετικά με το ενδεχόμενο κριτικής ή χλευασμού (American Psychiatric Association, 2013). Άλλες φορές, το άγχος αυτό αφορά την αφόδευση, και εκδηλώνεται ως παρκόπρηση (parcopresis), γνωστή και ως «ντροπαλό έντερο», που αφορά στη δυσκολία ή την αδυναμία αφόδευσης σε δημόσιες τουαλέτες λόγω του φόβου μήπως το άτομο αντιληπτό από τους άλλους εξαιτίας ήχων ή δυσάρεστων οσμών (Kuoch, Austin, & Knowles, 2019).
Η παρούρηση και η παρκόπρηση αποτελούν ψυχογενείς διαταραχές και συνδέονται με σημαντική ψυχολογική δυσφορία (Boschen, 2008). Η παρούρηση, επηρεάζει κατ’ εκτίμηση το 2,8% έως 16,4% του πληθυσμού (Kuoch et al., 2019) με μεγαλύτερη συχνότητα στους άνδρες (75,0%-92,0%) από ό,τι στις γυναίκες (8,1%-44,6%) (Knowles, 2023). Ωστόσο, λίγα είναι γνωστά για την παρκόπρηση και η συχνότητα αυτής της διαταραχής δεν είναι γνωστή . Γενικά έχει παρατηρηθεί ότι έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με την παρούρηση, με αποτέλεσμα να υπάρχει αλληλοεπικάλυψη στη συμπτωματολογία (Kuoch et al., 2019).
Οι συνέπειες της παρούρησης και της παρκόπρησης, εκτείνονται πολύ πέρα από την πόρτα της τουαλέτας, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα και την ελευθερία των ατόμων (Soifer, Himle, & Walsh, 2010). Πολλοί πάσχοντες αποφεύγουν να ταξιδεύουν, να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις, ακόμη και να εργαστούν, για να αποφύγουν την πιθανότητα να χρησιμοποιήσουν την τουαλέτα του εργασιακού τους χώρου (Knowles & Skues, 2016). Ακόμη, αποφεύγουν ή περιορίζουν την κατανάλωση και πρόσληψη υγρών και τροφών ή προσαρμόζουν τις δραστηριότητές τους, αν αυτό είναι εφικτό, με βάση τη δυνατότητα πρόσβασης σε ιδιωτική τουαλέτα. Παρά τις σημαντικές επιπτώσεις της στην ποιότητα ζωής, η παρούρηση και η παρκόπρηση συχνά αποσιωπώνται, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να υποφέρουν, να απομονώνονται λόγω αμηχανίας ή της λανθασμένης πεποίθησης ότι δεν υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες (Hambrook, Taylor, & Bream, 2017). Στην πραγματικότητα, υπάρχουν προσεγγίσεις με επιστημονική υποστήριξη, όπως η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ), ιδιαίτερα με τη μορφή συμπεριφοριστικής έκθεσης (graduated exposure therapy) και σε ορισμένες περιπτώσεις η φαρμακευτική υποστήριξη (Boschen, 2008; Soifer et al., 2001). Ωστόσο, η ενημέρωση γύρω από αυτές τις θεραπείες παραμένει περιορισμένη, με αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς να μην αναζητούν βοήθεια ή να υποτιμούν τα πιθανά οφέλη.
Εκτός από άγχος, φόβο, ντροπή, δυσφορία και συμπεριφορές αποφυγής, αναφέρονται και σωματικά συμπτώματα, όπως εφίδρωση, ταχυπαλμία, έντονος καρδιακός παλμός, μυϊκή ένταση, κοκκίνισμα, ναυτία και τρέμουλο, τα οποία εμφανίζονται σε στιγμές αυξημένης διέγερσης (π.χ. όταν βρίσκονται μέσα σε μια πολυσύχναστη τουαλέτα). Έτσι πολλές φορές, οι πάσχοντες βιώνουν κρίσεις πανικού, με αποτέλεσμα να συνδέουν την χρήση της τουαλέτας με την εμφάνιση κρίσεων πανικού και ως συνέπεια να αποφεύγουν να την χρησιμοποιήσουν. Ακόμη πολλές φορές εκδηλώνεται και το σύμπτωμα της διάρροιας, με αποτέλεσμα να αποφεύγουν ακόμη και να βγουν έξω από το σπίτι και την ιδιωτική τους τουαλέτα, για να μη χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν κάποια δημόσια.
Θεραπείες και τρόποι Αντιμετώπισης
Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ) θεωρείται χρήσιμη για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών, δεδομένης της γνωστής αποτελεσματικότητάς της στη θεραπεία άλλων καταστάσεων που σχετίζονται με το άγχος (π.χ. κοινωνικό άγχος, ειδικές φοβίες, κ.ά.).
H ΓΣΘ έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στον εντοπισμό και στην άμβλυνση αυτών των αρνητικών προτύπων σκέψης, οδηγώντας σε μείωση της αγχώδους συμπτωματολογίας. Περαιτέρω, η χρήση της διαβαθμισμένης έκθεσης του ατόμου (θεραπεία έκθεσης και παρεμπόδισης αντίδρασης) που περιλαμβάνεται στη ΓΣΘ είναι σημαντικά χρήσιμη για την αντιμετώπιση της αποφυγής. Επιπλέον η χρήση της ενσυνειδητότητας (mindfulness) και της αποδοχής, η διαφραγματική αναπνοή, η σταδιακή νευρομυϊκή χαλάρωση ως στρατηγικές διαχείριση του άγχους, μπορούν να ενισχύσουν την προσαρμοστικότητα των ατόμων στην ρύθμιση των συναισθημάτων τους, μειώνοντας σημαντικά τα υψηλά επίπεδα άγχους.
Σε περιπτώσεις που η συμπτωματολογία είναι έντονη και δεν ανταποκρίνεται επαρκώς σε ψυχολογικές παρεμβάσεις, μπορεί να ενδείκνυται η παράλληλη χρήση φαρμακοθεραπείας (π.χ. γκαμπαπεντίνη, SSRIs όπως η παροξετίνη), πάντα σε συνεργασία με ειδικό ψυχίατρο (Kuoch et al., 2019).
Πώς μπορείτε να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα μέσω της ΓΣΘ
Προσδιορίστε τους παράγοντες που σας πυροδοτούν. Ξεκινήστε, δηλαδή, με τον εντοπισμό συγκεκριμένων καταστάσεων ή συνθηκών που σας προκαλούν άγχος ή φόβο, ή ντροπή για τη χρήση των δημόσιων τουαλετών. Αυτό θα μπορούσε να κυμαίνεται από πολυσύχναστους χώρους μέχρι τουαλέτες με ελάχιστη ιδιωτικότητα. Ο εντοπισμός των ερεθισμάτων που σας πυροδοτούν, αποτελεί το πρώτο βήμα για την καλύτερη κατανόηση του πώς λειτουργεί το άγχος σας και διευκολύνει την επιλογή κατάλληλων τεχνικών διαχείρισης. Στη συνέχεια, μπορείτε να εφαρμόσετε στρατηγικές για να μειώσετε τη δυσφορία σας και να ανακτήσετε τον έλεγχο στις αντίστοιχες καταστάσεις.
- Μάθετε να χαλαρώνετε χρησιμοποιώντας την αναπνοή σας, όπως για παράδειγμα την διαφραγματική αναπνοή. Για να ξεκινήσετε την εξάσκηση φροντίστε να είστε καθισµένοι ή ξαπλωµένοι σε µια άνετη στάση σώματος. Κλείστε τα µάτια σας αν έτσι νιώθετε άνετα. Προσπαθήστε να αναπνέετε από τη µύτη και όχι από το στόµα Σταδιακά αρχίστε να αναπνέετε όλο και πιο αργά. Εισπνεύστε µετρώντας έως το 4, σταµατήστε για µια στιγµή, και µετά εκπνεύστε µετρώντας έως το 4. Βεβαιωθείτε ότι οι αναπνοές σας είναι οµαλές, σταθερές, συνεχείς και όχι απότοµες. Παρατηρήστε την εκπνοή σας και βεβαιωθείτε ότι είναι οµαλή και σταθερή. Υπάρχουν και άλλα είδη αναπνοών και χαλάρωσης, όπως η σταδιακή νευρομυική χαλάρωση και η παρατήρηση της αναπνοής μέσω της εξάσκησης της ενσυνειδητότητας (Javed & Mishra, 2022).
- Κανονικοποιήστε την εμπειρία. Κατανοήστε ότι οι θόρυβοι (όπως αέρια ή ο ήχος της ούρησης είναι φυσικοί ήχοι και συνηθισμένοι για όλους). Επιπλέον, είναι αρκετά συνηθισμένο για τους ανθρώπους να αισθάνονται άβολα όταν χρησιμοποιούν την τουαλέτα σε κοντινή απόσταση από άλλους. Με αυτόν τον τρόπο απομυθοποιείται το στίγμα αναφορικά με αυτήν την εμπειρία, μετατρέποντας την σε μια άνετη και λιγότερο αγχωτική διαδικασία (Hambrook et al, 2017).
- Προγραμματίστε επισκέψεις στις τουαλέτες, ώστε να εκτεθείτε σταδιακά σε αυτά τα ερεθίσματα που σας προκαλούν δυσφορία, άγχος, φόβο ή και ντροπή. Εισάγετε μια ρουτίνα προγραμματισμένων επισκέψεων στην τουαλέτα στο καθημερινό σας πρόγραμμα, αντί να περιμένετε να σας κυριεύσει η ανάγκη. Προγραμματίστε αυτές τις επισκέψεις σε τακτά χρονικά διαστήματα, ανεξάρτητα από το πόσο έντονη αισθάνεστε την ανάγκη αυτή τη στιγμή, σε ένα ελεγχόμενο και υποστηρικτικό περιβάλλον. Αυτή η διαδικασία βασίζεται στην αρχή της απευαισθητοποίησης, δηλαδή στη σταδιακή εξοικείωση με το ερέθισμα που σας προκαλεί άγχος. Όταν εκτίθεστε επανειλημμένα σε αγχογόνες καταστάσεις (όπως η χρήση δημόσιας τουαλέτας), χωρίς να αποφεύγετε ή να φεύγετε, ο εγκέφαλός σας αρχίζει να «μαθαίνει» ότι η απειλή δεν είναι τόσο μεγάλη όσο φαίνεται. Με την πάροδο του χρόνου, το άγχος και η δυσφορία μειώνονται φυσικά, γιατί το σώμα και το μυαλό σας συνηθίζουν το ερέθισμα. Έτσι, χτίζεται μεγαλύτερη ανοχή και αυτοπεποίθηση, και περιορίζεται η ανάγκη για αποφυγή (Kuoch 2020;2019 ; Hambrook et al.2017).
- Είναι σημαντικό να αποδεχτείτε τη φυσική δυσφορία που θα βιώνετε καθώς θα εκτίθεστε στα ερεθίσματα που σας φοβίζουν ή σας αγχώνουν. Μπορείτε να εξασκηθείτε στην αποδοχή των αρνητικών σκέψεων και των δυσάρεστων συναισθημάτων, χωρίς να προσπαθήσετε να τα διώξετε ή να τα καταπιέσετε. Αντ’ αυτού, θα ήταν ωφέλιμο για εσάς να λάβετε δράσεις που αντικατοπτρίζουν τις βασικές σας αξίες, ανάγκες και επιθυμίες (π.χ. την επιθυμία σας για ταξίδια, εργασία, κοινωνικές εκδηλώσεις, εκδρομές, μετακινήσεις, κ.α.) ακόμη και μπροστά στο φόβο, το άγχος ή την ντροπή Έτσι θα μάθετε να διαχειρίζεστε καλύτερα τις δυσλειτουργικές σας σκέψεις και τα δυσάρεστα συναισθήματα. Τέλος θα βελτιώσετε την καθημερινότητά σας, χτίζοντας έμπρακτα μια ζωή με νόημα (Knowles, 2023; Thompson et al., 2023).
Βιβλιογραφία
Boschen, M. J. (2008). Paruresis (psychogenic inhibition of micturition): Cognitive behavioral formulation and treatment. Depression and anxiety, 25(11), 903-912.
Hambrook, D., Taylor, T., & Bream, V. (2017). Cognitive behavioural therapy for paruresis or “shy bladder syndrome”: a case study. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 45(1), 79-84.
Hammelstein, P., & Soifer, S. (2006). Is “shy bladder syndrome” (paruresis) correctly classified as social phobia? Journal of Anxiety Disorders, 20(3), 296-311.
Javed, D., & Mishra, S. (2022). Yoga practices in Social Anxiety Disorder (SAnD): A case report WSR to paruresis. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine, 13(3), 100622.
Knowles, S. R. (2023). Space Invaders: Socio-Cognitive Processes are Associated with Paruresis Symptoms and Public Urinal Avoidance in Male University Students. Psychological Studies, 68(1), 82-91.
Knowles, S. R., & Skues, J. (2016). Development and validation of the Shy Bladder and Bowel Scale (SBBS). Cognitive Behaviour Therapy, 45(4), 324-338.
Kuoch, K. L. J. (2020). Exploration of Bladder and Bowel Anxieties and the Role of Socio-Cognitive Processes (Doctoral dissertation, Swinburne).
Kuoch, K. L., Austin, D. W., & Knowles, S. R. (2019). Latest thinking on paruresis and parcopresis:’A new distinct diagnostic entity?’. Australian Journal of General Practice, 48(4), 212-215.
Soifer, S., Zgourides, G. D., Himle, J., & Pickering, N. L. (2001). Shy bladder syndrome: Your step-by-step guide to overcoming paruresis. New harbinger publications.
Soifer, S., Himle, J., & Walsh, K. (2010). Paruresis (shy bladder syndrome): a cognitive-behavioral treatment approach. Social Work in Health Care, 49(5), 494-507.
Thompson, B. L., Pilecki, B. C., & Chan, J. C. (2023). ACT-informed exposure for anxiety: creating effective, innovative, and values-based exposures using acceptance and commitment therapy. New Harbinger Publications.