Η ψυχική διαταραχή είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων και δυσκολιών που επηρεάζουν τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά. Οι ψυχικές δυσκολίες μπορεί να εκδηλωθούν με άγχος, θλίψη, δυσκολίες στις σχέσεις ή αλλαγές στη λειτουργικότητα και συχνά προκαλούν σημαντική επιβάρυνση στις σχέσεις και στις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου. Η αναγνώριση και η κατάλληλη αντιμετώπιση είναι ουσιαστικές για τη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Κατηγορίες Ψυχικών Διαταραχών
Αγχώδεις διαταραχές: Περιλαμβάνουν διαταραχές όπου το άγχος είναι υπερβολικό και δυσανάλογο με την πραγματικότητα. Εκδηλώνονται με συμπτώματα όπως συνεχής ανησυχία, κρίσεις πανικού, κοινωνικό φόβο ή έντονες φοβίες. Αν και συχνές, αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία και, όπου χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή)
Κύριες μορφές των διαταραχών: Ειδική Φοβία, Διαταραχή Κοινωνικού άγχους (Κοινωνική Φοβία), Διαταραχή Πανικού, Αγοραφοβία, Διαταραχή Γενικευμένου άγχους, Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού
- Ιδεοψυχαναγκαστική και συναφείς διαταραχές: Χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενες σκέψεις (ιδεοληψίες) και συμπεριφορές (καταναγκασμούς) ή άλλες δυσκολίες, όπως η παρασυσσώρευση και η τριχοτιλλομανία. Προκαλούν έντονο άγχος και δυσλειτουργία, παγιδεύοντας το άτομο σε φαύλο κύκλο. Η έγκαιρη θεραπεία συμβάλλει στη μείωση των συμπτωμάτων και την αποκατάσταση της λειτουργικότητας.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, Διαταραχή Σωματικής Δυσμορφίας, Διαταραχή Παρασυσσώρευσης (hoarding), Τριχοτιλλομανία, Δερματιλλομανία
- Καταθλιπτικές διαταραχές: Συνδέονται με παρατεταμένη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος και μειωμένη ενέργεια. Επηρεάζουν τη συγκέντρωση, τον ύπνο και τη διάθεση, συχνά οδηγώντας σε απομόνωση. Η ψυχοθεραπεία και, όπου ενδείκνυται, η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να προσφέρουν σημαντική ανακούφιση.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή, Εμμένουσα Καταθλιπτική Διαταραχή (Δυσθυμία)
- Διαταραχές σχετιζόμενες με ψυχοτραυματικές ή ψυχοπιεστικές καταστάσεις: Προκύπτουν μετά από τραυματικά ή στρεσογόνα γεγονότα. Μπορεί να εκδηλώνονται με εφιάλτες, αναδρομές, αποφυγή καταστάσεων ή συναισθηματική δυσκολία. Η θεραπεία βοηθά στην επεξεργασία του τραύματος και στην επανάκτηση αίσθησης ασφάλειας.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Μετατραυματική Διαταραχή Στρες, Οξεία Διαταραχή Στρες, Διαταραχές Προσαρμογής
- Αποσυνδετικές Διαταραχές: Αφορούν διακοπές ή αποσυνδέσεις στην αίσθηση ταυτότητας, μνήμης ή πραγματικότητας. Το άτομο μπορεί να νιώθει αποξενωμένο από τον εαυτό του, να έχει κενά μνήμης ή να αισθάνεται ότι το περιβάλλον δεν είναι πραγματικό. Συχνά σχετίζονται με τραύμα και απαιτούν εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Αποσυνδετική Διαταραχή Ταυτότητας, Αποσυνδετική Αμνησία, Διαταραχή Αποπροσωποποίησης/ Αποπραγματοποίησης
- Διαταραχές Σωματικών Συμπτωμάτων και συναφείς διαταραχές: Χαρακτηρίζονται από επίμονες σωματικές ενοχλήσεις (πόνος, κόπωση, οργανικά συμπτώματα) που δεν εξηγούνται πλήρως ιατρικά. Συνοδεύονται από έντονη ανησυχία για την υγεία και συχνές ιατρικές επισκέψεις. Η θεραπεία εστιάζει στη μείωση του άγχους και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Διαταραχή Σωματικών Συμπτωμάτων, Διαταραχή Άγχους Ασθένειας, Μετατρεπτική Διαταραχή, Επίπλαστη Διαταραχή επιβαλλόμενη στον εαυτό/ή σε άλλον
- Διαταραχές σίτισης και πρόσληψης τροφής: Περιλαμβάνουν δυσκολίες στη σχέση με το φαγητό και την εικόνα σώματος, όπως η ανορεξία, η βουλιμία και η υπερφαγία. Μπορεί να έχουν σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις. Η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση είναι καθοριστικές για την πρόληψη επιπλοκών και την αποκατάσταση μιας ισορροπημένης σχέσης με το φαγητό.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Ψυχογενής Ανορεξία, Ψυχογενής Βουλιμία, Διαταραχή Υπερφαγίας, Σύνδρομο Pica, Διαταραχή Μηρυκασμού, Διαταραχή Αποφυγής/Περιορισμού πρόσληψης τροφής , Ορθορεξία (αποτελεί μια νεότερη κλινική οντότητα που, αν και δεν περιλαμβάνεται επισήμως στο DSM-5, αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο στην κλινική πράξη)
- Διαταραχές Ύπνου: Εκδηλώνονται με δυσκολία στον ύπνο, αϋπνία, συχνές αφυπνίσεις ή υπερβολική υπνηλία. Συχνά σχετίζονται με άγχος, κατάθλιψη ή χρόνιο στρες. Η θεραπεία περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, τεχνικές υγιεινής ύπνου και, όπου χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή.
Κύριες μορφές των διαταραχών: Διαταραχή υπερυπνίας, Ναρκοληψία, Υπεραερισμός, Παραϋπνίες
- ΔΕΠΥ: Νευροαναπτυξιακή διαταραχή με δυσκολία συγκέντρωσης, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Επηρεάζει την απόδοση στο σχολείο, την εργασία και τις σχέσεις. Με σωστή παρέμβαση, εκπαίδευση και θεραπεία, η καθημερινή λειτουργικότητα βελτιώνεται σημαντικά.
- Διαταραχές Ενούρησης/Εγκόπρισης: Επαναλαμβανόμενη ακούσια απώλεια ούρων ή κοπράνων σε παιδιά μετά την ηλικία που αναμένεται έλεγχος. Συχνά σχετίζονται με στρες ή αναπτυξιακούς παράγοντες. Η θεραπεία περιλαμβάνει ψυχολογική υποστήριξη, συνεργασία με γονείς και, αν χρειάζεται, ιατρική παρέμβαση.
- Σεξουαλικές Δυσκολίες και Οικειότητα: Αφορούν μειωμένη επιθυμία, δυσκολίες στη σεξουαλική λειτουργία ή προβλήματα εγγύτητας με τον σύντροφο. Συχνά συνοδεύονται από άγχος, ντροπή ή φόβο κριτικής. Η ψυχοθεραπεία βοηθά στην κατανόηση και αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων.
- Πένθος – Απώλεια: Η απώλεια ενός αγαπημένου προκαλεί φυσιολογικό πένθος, με έντονη θλίψη και ανάγκη προσαρμογής. Όταν η θλίψη παραμένει επίμονη και παρατεταμένη, μπορεί να εξελιχθεί σε περιπλεγμένο πένθος. Η υποστήριξη βοηθά στην επεξεργασία της απώλειας και στην επαναφορά της ισορροπίας.
- Διαπροσωπικές Δυσκολίες: Αφορούν δυσκολίες στις σχέσεις, στη διαχείριση συγκρούσεων και στην έκφραση συναισθημάτων. Συχνά σχετίζονται με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων. Η ψυχοθεραπεία παρέχει εργαλεία για πιο υγιείς σχέσεις και καλύτερη επικοινωνία.
- Διαταραχές Προσωπικότητας: Οι διαταραχές προσωπικότητας αφορούν σταθερά και δυσλειτουργικά πρότυπα σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφοράς που δυσκολεύουν την καθημερινότητα και τις σχέσεις. Αναπτύσσονται συνήθως νωρίς στη ζωή και είναι άκαμπτα, προκαλώντας εσωτερική δυσφορία. Τα μοτίβα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν ενδεικτικά αποφευκτικότητα, εξαρτητικότητα, καχυποψία ή τελειοθηρία. Συχνά συνυπάρχουν με άγχος ή κατάθλιψη και επηρεάζουν την ικανότητα ρύθμισης συναισθημάτων. Η σύγχρονη προσέγγιση εστιάζει στην κατανόηση του ατόμου συνολικά και όχι μόνο στην αυστηρή διάγνωση.
Κύριες μορφές διαταραχών προσωπικότητας: Αποφευκτική, Εξαρτητική, Παρανοειδής, Ιδεοψυχαναγκαστική, Ιστριονική, Ναρκισσιστική, Αντικοινωνική, Οριακή
Αιτίες Ψυχικών Διαταραχών και Θεραπευτική Προσέγγιση
Οι ψυχικές διαταραχές προκύπτουν από έναν συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων, όπως γενετική προδιάθεση, αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου, τραυματικές εμπειρίες, χρόνιο στρες, δυσλειτουργικά πρότυπα σκέψης και το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε το άτομο.
Η θεραπευτική μου προσέγγιση βασίζεται σε έναν συνδυασμό προσεγγίσεων που ενσωματώνουν τη γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία, την ενσυνειδητότητα, την αποδοχή, την αυτοσυμπόνια και τη δέσμευση σε προσωπικές αξίες. Μέσα από αυτόν τον συνδυασμό, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει και να τροποποιεί δυσλειτουργικές σκέψεις και συμπεριφορές, να παρατηρεί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του με επίγνωση στο παρόν, να αποδέχεται δυσάρεστες εμπειρίες χωρίς αυτοεπίκριση και να ενεργεί σύμφωνα με τις αξίες του. Η προσέγγιση αυτή ενισχύει την αυτοσυμπόνια, μειώνει την επικριτική διάθεση προς τον εαυτό, βελτιώνει τη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή και ενδυναμώνει την ψυχική ανθεκτικότητα, προάγοντας την ποιότητα ζωής και την ψυχική ευεξία.