Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης
Steven Hayes, Acceptance Commitment Therapy
“Thoughts are like lenses through which we look at our world”
«Οι σκέψεις μας είναι σαν φακοί που φιλτράρουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο»
Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) είναι μια σύγχρονη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που ανήκει στις «θεραπείες τρίτης γενιάς» της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας. Αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1990 από τον καθηγητή Steven Hayes και εφαρμόζεται ευρέως σήμερα, με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα σε πλήθος ψυχολογικών και σωματικών δυσκολιών και διαταραχών. Όπως σημειώνει ο Hayes, «Οι σκέψεις μας είναι σαν φακοί που φιλτράρουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο», υπογραμμίζοντας τη σημασία της σχέσης μας με τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας.
Κεντρικός στόχος της ΘΑΔ είναι η ανάπτυξη ψυχολογικής ευελιξίας, δηλαδή η ικανότητα να ζούμε μια ζωή με νόημα ακόμα και όταν αντιμετωπίζουμε δύσκολες σκέψεις ή έντονα συναισθήματα. Αντί να προσπαθούμε να τα καταστείλουμε ή να τα αποφύγουμε, μαθαίνουμε να τα αποδεχόμαστε και να προχωρούμε σε δράσεις που ευθυγραμμίζονται με τις προσωπικές μας αξίες.
Η ΘΑΔ στηρίζεται σε δύο θεμελιώδεις πυλώνες: την αποδοχή και τη δέσμευση. Μέσω της αποδοχής, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει και να δημιουργεί «χώρο» για τις εσωτερικές του εμπειρίες, δηλαδή σκέψεις, συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις και μνήμες που βιώνει υποκειμενικά, χωρίς να προσπαθεί να τις καταστείλει ή να τις αποφύγει. Η δέσμευση αφορά τη συνειδητή επιλογή συμπεριφορών και πράξεων που το φέρνουν πιο κοντά στις προσωπικές του αξίες και στους μακροπρόθεσμους στόχους του, κατευθυνόμενες από τις βαθύτερες αξίες του ίδιου του ατόμου.
Η ΘΑΔ είναι μια βιωματική και συνεργαστική θεραπευτική προσέγγιση, όπου η ενεργή συνεργασία μεταξύ θεραπευτή και θεραπευομένου αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την πορεία της θεραπείας. Η θεραπευτική διαδικασία περιλαμβάνει πρακτικές ενσυνειδητότητας, καθοδηγούμενη έκθεση σε δυσάρεστες ή απαιτητικές εμπειρίες, διερεύνηση προσωπικών αξιών και στόχων, καθώς και τη διαμόρφωση ενός εξατομικευμένου πλάνου δράσης για την καθημερινή ζωή. Μέσω αυτών των διαδικασιών, μειώνεται η επιρροή των δυσλειτουργικών ή περιοριστικών σκέψεων, σταματά η ατέρμονη προσπάθεια αποφυγής και ενισχύεται η ικανότητα του ατόμου να ζει μια ζωή με νόημα, πληρότητα και προσανατολισμό στις αξίες του.
Η ΘΑΔ έχει τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα σε ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών και σωματικών δυσκολιών και διαταραχών, όπως διαταραχές άγχους και πανικού, φοβίες, κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ), ψυχώσεις όπως η σχιζοφρένεια, διατροφικές διαταραχές, χρόνιο πόνο και χρόνια σωματικά σύνδρομα (π.χ. ινομυαλγία, διαβήτης, υπέρταση, ημικρανίες, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου), σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, δυσκολίες στη διαχείριση θυμού, καθώς και προβλήματα χρήσης ουσιών ή αλκοόλ.
Ενδεικτική ξενόγλωσση και ελληνική βιβλιογραφία:
- Steven C. Hayes, Kirk D. Strosahl & Kelly G. Wilson, Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2η έκδοση, 2012).
- Harris.R (2009), H παγίδα της ευτυχίας (Επιμέλεια: Χούνος Ν. Εκδόσεις Αλκυών [Τίτλος πρωτοτύπου: The Happiness Trap: Stop Struggling, Start Living, Harris.R (2007)]
- Δρ. Αλεξάνδρα Χρυσάγη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ΘΑΔ) για τη θεραπεία των Αγχωδών Διαταραχών: Βιβλιογραφική ανασκόπηση. Δημοσιευμένο στο περιοδικό "Γνωσιακή και Συμπεριφορική Έρευνα και Θεραπεία", Τόμος 5, Τεύχος 1, σελίδες 33-46, 2019.