Θεραπεία Εστιασμένη στη Συμπόνια
Paul Gilbert, Compassion-Focused Therapy
“Compassion is not a relationship between the healer and the wounded. It’s a relationship between equals”
«Η συμπόνια δεν είναι μια σχέση ανάμεσα στον θεραπευτή - αυτόν που θεραπεύει - και στον τραυματισμένο ψυχικά άνθρωπο. Είναι μια σχέση ισοτιμίας.»
Η Θεραπεία Εστιασμένη στη Συμπόνια (ΘΕΣ) αποτελεί μια σύγχρονη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που εντάσσεται οργανικά στο ευρύτερο πλαίσιο της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας (ΓΣΘ). Η Θεραπεία Εστιασμένη στη Συμπόνια (Compassion-Focused Therapy, CFT) είναι μια ερευνητικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που δημιουργήθηκε από τον καθηγητή ψυχολογίας Paul Gilbert τη δεκαετία του ’90. Η ΘΕΣ συνδυάζει στοιχεία από την εξελικτική, αναπτυξιακή και κοινωνική ψυχολογία, τη νευροεπιστήμη και τη θεωρία της προσκόλλησης, ενώ ενσωματώνει τεχνικές από τη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ) και τη Διαλεκτική Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΔΣΘ). Στόχος της είναι η ανάπτυξη της ικανότητας του ατόμου να αισθάνεται και να δρα συμπονετικά, με ευγένεια και με καλοσύνη απέναντι στον εαυτό του και στους άλλους.
Η ανάγκη για την ανάπτυξη της ΘΕΣ προέκυψε από την εμπειρία του Gilbert με άτομα που είχαν βιώσει παραμέληση ή κακοποίηση και παρουσίαζαν υψηλά επίπεδα ντροπής και αυτοεπίκρισης. Παρατήρησε ότι η παραδοσιακή ΓΣΘ από μόνη της δεν ήταν επαρκής για την αντιμετώπιση αυτών των συναισθημάτων. Η ΘΕΣ εισήγαγε νέες στρατηγικές που βοηθούν τους θεραπευόμενους να κατευνάσουν την εσωτερική τους επίκριση και να βιώσουν αυτοσυμπόνια, ψυχική γαλήνη και συναισθηματική ασφάλεια.
Στη θεραπεία, δίνεται έμφαση στη δημιουργία μιας ασφαλούς και συμπονετικής θεραπευτικής σχέσης, όπου ο θεραπευόμενος μαθαίνει να κατανοεί και να βιώνει τις βασικές ποιότητες της συμπόνιας: ενσυναίσθηση, καλοσύνη, μη επικριτική στάση, σοφία και γνώση από τις εμπειρίες που τον έχουν διαμορφώσει, καθώς και δέσμευση για φροντίδα του εαυτού του. Στη συνέχεια, οι θεραπευόμενοι εκπαιδεύονται σε πρακτικές δεξιότητες συμπόνιας και ενσυνειδητότητας, οι οποίες τους επιτρέπουν να ενεργούν με τρυφερότητα, καλοσύνη και υποστήριξη τόσο προς τον εαυτό τους όσο και προς τους άλλους, αλλά και να δέχονται τη συμπόνια των γύρω τους. Στην προσέγγιση του Gilbert η διαδικασία αυτή ονομάζεται «τρεις ροές της συμπόνιας» (the three flows of compassion): συμπόνια προς τον εαυτό, συμπόνια προς τους άλλους και αποδοχή της συμπόνιας από τους άλλους.
Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται στη ΘΕΣ είναι ποικίλες και προσαρμόζονται στις ανάγκες του κάθε ατόμου. Ενδεικτικά, περιλαμβάνουν τη συμπονετική προσοχή, δηλαδή η ενίσχυση της συνειδητής επίγνωσης και της ανάκλησης εμπειριών όπου η συμπόνια ήταν παρούσα. Η συμπονετική συμπεριφορά, μέσω πρακτικών που ενισχύουν την τρυφερότητα, την ευγένεια και τη γενναιοδωρία προς τον εαυτό και τους άλλους. Τέλος, ο γαλήνιος ρυθμός της αναπνοής και οι νοερές απεικονίσεις συμπόνιας για την κατευναστική ενεργοποίηση του νευρικού συστήματος.
Η έρευνα δείχνει ότι η ανάπτυξη της συμπόνιας έχει σημαντικά ψυχολογικά και σωματικά οφέλη, όπως μείωση του στρες, της εξουθένωσης, του άγχους και της κατάθλιψης, ενώ βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου και ρυθμίζει τα επίπεδα κορτιζόλης και της αρτηριακής πίεσης. Εξελικτικά, οι άνθρωποι είναι βιολογικά προγραμματισμένοι να ανταποκρίνονται θετικά στη φροντίδα και στη συμπονετική φροντίδα προς και από τους άλλους. Η συμπόνια όμως, δεν είναι απλώς ένα εγγενές χαρακτηριστικό, μπορεί να εκπαιδευτεί και να καλλιεργηθεί μέσα από συνειδητή πρακτική και επίγνωση. Η ΘΕΣ χρησιμοποιείται συχνά συνδυαστικά με άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως με τη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία και τη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης, για την επίτευξη ουσιαστικών και βιώσιμων αλλαγών στη ζωή των θεραπευόμενων.
Ενδεικτική ξενόγλωσση και ελληνική βιβλιογραφία:
- Gilbert, P. (2009). The Compassionate Mind. New Harbinger Publications.
- Neff, K. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow.
- Gilbert, P., & Irons, C. (2015). Compassion focused therapy. The Beginner's Guide to Counselling & Psychotherapy, 127.
- Neff, K. (2025). Αυτοσυμπόνια: Νίκησε την αυτοκριτική και βρες τη δύναμή σου (Μ. Σταυροπούλου, Μεταφρ.; Λ. Κουμπαρούλη, Επιμ.). Ελληνικές Εκδόσεις